Fakt czy mit?

Bierzemy popularne przekonania na warsztat i wydajemy werdykt — z konkretnymi liczbami i źródłami, nie „bo tak się mówi”.

To mit

40

Przekonania, które nie przetrwały zderzenia ze źródłami — plus rzeczy, których po prostu nie wolno.

MIT

Czy magnesy szkodzą lodówce?

Pamiątkowe magnesy z wakacji nie zrobią lodówce nic złego — zwykłe magnesy dekoracyjne są o rzędy wielkości za słabe, by dosięgnąć sprężarki czy elektroniki…

Technologia
MIT

Czy piwo jest zdrowe?

Piwo z alkoholem nie jest zdrowe. Według WHO nie istnieje bezpieczna dla zdrowia dawka alkoholu, a etanol to karcynogen grupy 1 — tej samej…

Jedzenie i dieta
MIT

Czy air fryer jest rakotwórczy?

Samo urządzenie niczego rakotwórczego nie produkuje — frytkownica beztłuszczowa to po prostu mały piekarnik z wentylatorem. Podczas mocnego przyrumieniania potraw skrobiowych powstaje akryloamid, związek…

Zdrowie i ciało
MIT

Czy chałwa jest zdrowa?

Chałwa to pełnoprawna słodycz, nie zdrowa przekąska: 469 kcal i około 60 g węglowodanów w 100 g. Sezam faktycznie wnosi magnez, żelazo i tłuszcze…

Jedzenie i dieta
NIE

Czy iPhone 11 ma 5G?

Nie. iPhone 11 — podobnie jak 11 Pro i 11 Pro Max — łączy się najwyżej z LTE (4G), a pierwszym iPhone'em z 5G…

Technologia
MIT

Czy melatonina uzależnia?

Melatonina nie uzależnia fizycznie — nie wywołuje tolerancji, bezsenności z odbicia ani zespołu odstawiennego, w przeciwieństwie do benzodiazepin i „Z-leków". Realnym ryzykiem jest przyzwyczajenie…

Zdrowie i ciało
MIT

Czy kreatyna szkodzi?

U zdrowej osoby monohydrat kreatyny w dawce 3–5 g dziennie nie uszkadza nerek ani wątroby — to jeden z najlepiej przebadanych suplementów świata. Ostrożność…

Zdrowie i ciało
MIT

Czy ashwagandha uzależnia?

Nie ma dowodów, że ashwagandha uzależnia fizycznie ani że wywołuje zespół odstawienny jak leki uspokajające. Prawdziwym, udokumentowanym ryzykiem tego zioła nie jest uzależnienie, tylko…

Zdrowie i ciało
MIT

Czy mikrofalówka jest szkodliwa?

Nie. Mikrofalówka emituje promieniowanie niejonizujące, które nie zmienia struktury jedzenia ani nie czyni go radioaktywnym, a szczelność urządzeń jest ograniczona normami do poziomów wielokrotnie…

Zdrowie i ciało

To fakt

43

Twierdzenia, które się bronią. Sprawdziliśmy — zgadza się.

FAKT

Czy czereśnie są zdrowe?

Tak, czereśnie są zdrowe: 100 g to zaledwie 63 kcal, 222 mg potasu i antocyjany o udokumentowanym działaniu przeciwzapalnym, widocznym m.in. przy dnie moczanowej.…

Jedzenie i dieta
FAKT

Czy cebula jest zdrowa?

Tak, cebula jest zdrowa. 100 g to zaledwie 40 kcal, 1,7 g błonnika i spora dawka kwercetyny — związku, który w badaniu klinicznym obniżał…

Jedzenie i dieta
TAK

Czy pies może jeść rzodkiewkę?

Tak — rzodkiewka w małych ilościach jest dla psa bezpieczna i wyjątkowo niskokaloryczna: pół szklanki plasterków to około 12 kcal. Podawaj samą bulwę, drobno…

Zwierzęta
TAK

Czy pies może jeść buraki?

Tak — burak bez soli i przypraw jest dla psa bezpieczny, a bywa nawet składnikiem komercyjnych karm. Wyjątki: psy ze skłonnością do kamieni moczowych…

Zwierzęta
TAK

Czy dropshipping jest legalny?

Tak — dropshipping to legalny model sprzedaży internetowej, w którym sklep nie magazynuje towaru, tylko przekazuje zamówienie do hurtowni lub producenta. Problem prawny pojawia…

Prawo i pieniądze
TAK

Czy pies może jeść ogórka?

Tak — świeży ogórek to jedna z najbezpieczniejszych psich przekąsek: w 96% woda i ledwie 8 kcal w połowie szklanki plasterków. Zakazane są za…

Zwierzęta
TAK

Czy CDA jest legalne?

Tak — CDA.pl to jawnie zarejestrowana polska spółka, a CDA Premium działa jak każdy legalny serwis VOD, na podstawie licencji od dystrybutorów. Problem dotyczy…

Prawo i pieniądze
TAK

Czy pies może jeść jabłko?

Tak — miąższ jabłka jest dla psa bezpieczny i niskokaloryczny (52 kcal/100 g). Przed podaniem usuń jednak ogryzek, pestki i szypułkę: pestki zawierają śladowe…

Zwierzęta
FAKT

Czy olej rzepakowy jest zdrowy?

Współczesny olej rzepakowy to jeden z najzdrowszych olejów w polskiej kuchni: ma tylko około 7% tłuszczów nasyconych i najkorzystniejszy stosunek omega-6 do omega-3 spośród…

Jedzenie i dieta
TAK

Czy pies może jeść borówki?

Tak — borówki są dla psa bezpieczne i należą do najrozsądniejszych psich przekąsek: 100 g to zaledwie 57 kcal plus solidna porcja antyoksydantów. Jedyne…

Zwierzęta
TAK

Czy pies może jeść gruszki?

Tak. Miąższ dojrzałej gruszki jest dla psa bezpieczny i w małych kawałkach bywa zdrowym przysmakiem — pod warunkiem, że usuniesz pestki, gniazdo nasienne i…

Zwierzęta
TAK

Czy pies może jeść paprykę?

Tak — papryka słodka (czerwona, żółta, zielona) jest dla psa bezpieczna i w małych ilościach może być zdrową przekąską. Ostra papryka odpada: kapsaicyna z…

Zwierzęta
TAK

Czy pies może jeść jajka?

Tak, pod warunkiem że są ugotowane i podawane z umiarem. Gotowane jajko to porcja białka i zdrowych tłuszczów, ale surowego lepiej nie dawać, a…

Zwierzęta
TAK

Czy pies może jeść truskawki?

Tak, truskawki są dla psa bezpieczne — świeże, umyte i pokrojone mogą być zdrowym, niskokalorycznym przysmakiem. Uważaj za to na przetwory: dżemy, syropy i…

Zwierzęta
FAKT

Czy banany są zdrowe?

Tak, banany są zdrowe. Średni owoc dostarcza około 110 kcal, 450 mg potasu i 3 g błonnika, a jego indeks glikemiczny (47–53) jest niski…

Jedzenie i dieta
FAKT

Czy kefir jest zdrowy?

Tak, kefir jest zdrowy. To niskokaloryczny napój mleczny (około 50–60 kcal/100 g) z porcją białka i wapnia porównywalną do mleka, ale dzięki fermentacji strawniejszy…

Jedzenie i dieta

To zależy

60

Ani tak, ani nie. Werdykt zależy od dawki, formy albo sytuacji — szczegóły w środku.

TO ZALEŻY

Czy szelak jest szkodliwy?

Szelak (E904) jako powłoka na owocach, cukierkach i lekach jest dopuszczony w UE i uznany przez EFSA za bezpieczny — dla oczyszczonej, beztłuszczowej odmiany…

Zdrowie i ciało
OSTROŻNIE

Czy można namierzyć telefon?

Tak, telefon da się namierzyć — ale legalnie tylko własne urządzenie (przez Znajdź mój iPhone lub Znajdź moje urządzenie) albo telefon osoby, która się…

Technologia
TO ZALEŻY

Czy mleko jest zdrowe?

To zależy przede wszystkim od tego, czy organizm w ogóle trawi laktozę — a według szacunków amerykańskiego instytutu NIDDK nie robi tego około 68%…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy kisiel jest zdrowy?

To zależy, o co pytasz. Jako lekkostrawny deser przy problemach żołądkowych kisiel rzeczywiście się sprawdza, ale odżywczo to głównie skrobia i cukier — 100…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy bób jest zdrowy?

Dla większości ludzi tak — 100 g ugotowanego bobu to 76 kcal, 7,1 g białka i 5,8 g błonnika, czyli prawie jedna czwarta dziennej…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy ałun jest szkodliwy?

Na nienaruszonej skórze glin z ałunu wchłania się w znikomym stopniu, a duże przeglądy naukowe (m.in. American Cancer Society, unijny SCCS) nie potwierdzają, by…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy rezonans magnetyczny jest szkodliwy?

Nie z powodu promieniowania — rezonans magnetyczny nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, więc dla większości pacjentów jest jedną z bezpieczniejszych metod obrazowania. Realne ryzyko dotyczy…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy nikotyna jest szkodliwa?

Sama nikotyna silnie uzależnia i realnie obciąża serce oraz naczynia krwionośne — to udowodniony, biologicznie aktywny toksyn układu krążenia. Ale to nie ona odpowiada…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy ozon jest szkodliwy?

Ozon szkodzi, gdy się go wdycha — czy to w postaci smogu na ulicy, czy z domowego „oczyszczacza powietrza” włączonego w pokoju z ludźmi.…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy pregabalina uzależnia?

Tak, pregabalina może wywołać uzależnienie fizyczne i psychiczne — potwierdzają to wprost ChPL, EMA i FDA, również przy dawkach terapeutycznych. Realne ryzyko jest jednak…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy fluor jest szkodliwy?

W paście do zębów, w dawce dopasowanej do wieku, fluor jest jednym z najlepiej przebadanych i najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki próchnicy. Szkodzi dopiero przy nadmiarze…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy kebab jest zdrowy?

Nie ma jednego kebaba — jest kebab lekki i kebab-bomba. Przeciętny doner z budki to około 900 kcal i potrafi pokryć niemal całą dzienną…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy śledzie są zdrowe?

To zależy od formy podania. Świeży lub wędzony śledź to jedno z najlepszych źródeł kwasów omega-3 i witaminy D w diecie, ale ten sam…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy oliwki są zdrowe?

Oliwki dostarczają tłuszczów jednonienasyconych i przeciwutleniaczy typowych dla diety śródziemnomorskiej, więc w rozsądnej porcji są zdrowym dodatkiem do diety. Problem w tym, że przez…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy smalec jest zdrowy?

To zależy, z czym porównujemy. Smalec ma lepszy profil kwasów tłuszczowych niż masło (mniej nasyconych, mniej cholesterolu, więcej kwasu oleinowego), ale wciąż dostarcza około…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy dieta keto jest zdrowa?

To zależy od celu i osoby. Jako nadzorowana terapia padaczki lekoopornej keto ma udokumentowaną skuteczność, ale u zdrowych dorosłych przewaga nad zwykłą dietą niskotłuszczową…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy ryż jest zdrowy?

To zależy od rodzaju ryżu i ilości. Brązowy ryż — z błonnikiem, magnezem i niższym indeksem glikemicznym (55) — wypada zdrowiej niż biały (IG…

Jedzenie i dieta
OSTROŻNIE

Czy pies może jeść czereśnie?

Ostrożnie — sam miąższ czereśni bez pestki jest dla psa bezpieczny w małych ilościach. Groźna jest reszta owocu: pestki, szypułki i liście zawierają amigdalinę,…

Zwierzęta
OSTROŻNIE

Czy pies może jeść pistacje?

Ostrożnie — pistacje nie są dla psa toksyczne i kilka obranych, niesolonych sztuk zjedzonych przypadkiem nie zrobi krzywdy. Regularnie podawane to jednak proszenie się…

Zwierzęta
OSTROŻNIE

Czy pies może jeść mandarynki?

Ostrożnie — sam miąższ mandarynki nie jest dla psa toksyczny, ale to owoc na wyjątkowe okazje: dużo cukru, spora kwasowość, a skórka, białe błonki…

Zwierzęta
TO ZALEŻY

Czy RTG jest szkodliwe?

Pojedyncze zdjęcie RTG to jedna z najmniejszych dawek promieniowania, z jakimi styka się człowiek — zdjęcie klatki piersiowej to około 0,1 mSv, czyli tyle,…

Zdrowie i ciało
OSTROŻNIE

Czy pies może jeść pomidory?

Dojrzały, czerwony pomidor bez ogonka to dla psa bezpieczna przekąska w małej ilości. Zielone pomidory, łodygi i liście są toksyczne — zawierają tomatynę i…

Zwierzęta
OSTROŻNIE

Czy pies może jeść makaron?

Tak, ale tylko ugotowany i zupełnie pusty — bez sosu, soli i tłuszczu — i w małych ilościach. Prawdziwym zagrożeniem jest sos: cebula i…

Zwierzęta
TO ZALEŻY

Czy w samolocie jest Wi-Fi?

Zależy od linii i konkretnego samolotu. LOT oferuje Wi-Fi na części Dreamlinerów (pakiety od 7 USD), Lufthansa i Emirates na większości floty, Qatar Airways…

Technologia
OSTROŻNIE

Czy pies może jeść ziemniaki?

Tak, ale wyłącznie ugotowane i podane bez niczego — surowe oraz zielone ziemniaki zawierają solaninę, toksyczną dla psów. Frytki, chipsy i purée z masłem…

Zwierzęta
TO ZALEŻY

Czy ibuprofen jest szkodliwy?

Przyjmowany doraźnie i w dawkach dostępnych bez recepty (maksymalnie 1200 mg na dobę) ibuprofen jest jednym z najlepiej przebadanych leków przeciwbólowych i u zdrowych…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy keratyna szkodzi?

Sama keratyna to zwykłe białko budujące twoje włosy i paznokcie — nie szkodzi. Problemem jest nie ona, lecz formaldehyd uwalniany przez część preparatów do…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy jodek potasu jest szkodliwy?

Przyjęty we właściwym momencie — po oficjalnym komunikacie władz o skażeniu radioaktywnym jodem — jodek potasu skutecznie chroni tarczycę i u większości osób jest…

Zdrowie i ciało
TO ZALEŻY

Czy kawa jest zdrowa?

To zależy od ilości i sposobu parzenia. U zdrowych dorosłych 3–4 filiżanki dziennie wiążą się z niższym ryzykiem zgonu i chorób serca, a bezpieczna…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy miód jest zdrowy?

Miód ma udokumentowane działanie — łagodzi kaszel lepiej niż placebo i zawiera związki antybakteryjne. Ale dla WHO to nadal „cukry wolne”, dokładnie z tej…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy popcorn jest zdrowy?

To zależy od tego, co się z nim zrobi. Popcorn prażony na sucho to pełnoziarnista przekąska z błonnikiem — trzy szklanki mają około 100…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy sushi jest zdrowe?

Sushi może być wartościowym posiłkiem: rolka z łososiem to około 103 kcal na 100 g i porcja kwasów omega-3, a łosoś figuruje na liście…

Jedzenie i dieta
TO ZALEŻY

Czy urbex jest legalny w Polsce?

Samo fotografowanie opuszczonych miejsc nie jest przestępstwem, ale wejście do cudzego budynku lub na ogrodzony teren bez zgody właściciela może wypełniać znamiona naruszenia miru…

Prawo i pieniądze
OSTROŻNIE

Czy w ciąży można jeść grzyby?

Grzyby hodowlane ze sklepu — pieczarki, boczniaki — dokładnie ugotowane są w ciąży bezpieczne i nie figurują na żadnej instytucjonalnej liście produktów zakazanych. Ostrożność…

Ciąża i dzieci

Bez werdyktu

7

Poradniki i mitologia — tematy, w których zamiast pieczątki potrzebny jest konkret.